A) Besin Bitkileri
Tümü veya herhangi bir kısmı beslenme maksadıyla kullanılan bitkilere genel olarak “besin bitkileri” adı verilir. Bugün besin maddesi olarak kullandığımız bitkilerin çoğu yıllar öncesi yabani atalarından ıslah edilmiştir. Bir çok ekonomik değeri olan bitkiler (tahıllar, sebze ve meyveler, çay, kahve, kakao, ve lifli bitkiler) binlerce yıl önce insanlar tarafından keşfedilip, kullanılıp, kültürleri yapılmıştır. Gerek bitkisel gerekse hayvansal besinler canlı protoplazmanın ve vücut yapılarının oluşumunda kullanıldığı gibi ayrıca enerji temininde bir kaynak olarak kullanılır. Gelişim için gerekli olan mineral tuzları, organik asitler, vitaminler ve enzimler de yine bu bitkilerden sağlanabilir. Bitkiler besin depo etmek için kök, gövde, yaprak, meyve ve tohum gibi yapılarını kullanır. İnsan açısından bunların en önemlileri kuru meyve ve tohumlarıdır. İçerdikleri su miktarı arttıkça besin değeri azalır. Besin bitkileri Dünya üzerine Güneybatı ve Orta Asya, Akdeniz, Güneydoğu Asya ve Tropik Amerika’nın yüksek bölgelerinden yayılmışlardır. Ekonomik değeri olan besin bitkilerini alçak bitkiler (algler ve mantarlar) ve yüksek bitkiler (tahıllar, baklagiller ve kuru meyveler, sebzeler, meyveleri ve yağ bitkileri) olmak üzere başlıca iki ana grupta toplamak mümkündür.
B)Endüstri Bitkileri
Sanayinin çeşitli bölümlerinde işlenmek suretiyle kullanılan bitkisel ürünlerin elde edildiği bitkilere “Endüstri Bitkileri” denir.
Başlıca endüstri bitki grupları arasında lif bitkileri (pamuk, keten, kenevir, jüt, rami, Manila keneviri, Sisal keneviri, Yeni Zelanda keneviri, Kokos palmiyesi, çiriş otu, kapok, akund ve papirus), orman ürünleri (endüstri de odunundan yaralanılan önemli bazı bitki türleri: Ceviz, zeytin, ıhlamur, mahun ağacı, abanoz ağacı, pavlonya, ardıç ve kavak, kağıt yapımında kullanılan orman ürünleri: Çam, göknar, kavak, kayın ve çınar, inşaat yapımında kullanılan orman ürünleri: Çam, göknar, sedir, kayın, kavak, meşe, gürgen, dişbudak ve Akçaağaç, yakıt olarak kullanılan orman ürünleri: meşe), boya ve tanen bitkileri (boya bitkileri: bakkam ağacı, akasya, indigo ağacı, kına ağacı, çivit otu, kök boya, hava civa otu, safran, aspir ve cehri, tanen bitkileri: kabuklarından tanen elde edilen bitkiler, gövdelerinden tanen elde edilen bitkiler, yapraklarından tanen elde edilen bitkiler, meyvelerinden tanen elde edilen bitkiler ve köklerinden tanen elde edilen bitkiler), kauçuk ve benzeri ürünler veren bitkiler (hevea brasiliensis, ficus elastica, landolphia ve parthenium), zamk, reçine ve sakız veren bitkiler (arap zamkı, tragagant zamk, karaya zamkı, kopaiva ağacı, lake, çamlar, ladin, göknar, sığla-günlük ağacı, Peru balzamı, şerbetçi otu, sakız ağacı ve mirra ağacı,), yağ ve mum elde edilen bitkiler (gül, menekşe, lavanta, limon, yasemin, leylak, ıtır, nane, kekik, keten, kandil cevizi, zeytin, yer fıstığı, Hint yağı bitkisi, Hindistan cevizi ve yağ palmiyesi), şeker, nişasta ve selüloz ürünleri elde edilen bitkiler (şeker pancarı ve şeker kamışı) olmak üzere yedi alt başlık altında ele alınıp değerlendirilebilir.
C)Baharat Bitkileri
Besin maddesinden ziyade lezzet verici olarak yemeklere ve içkilere ilave edilen bitkisel ürünlere “baharat” denir. Kullanılışı ve kültüvasyonu çok eskilere dayanır. Her iklim bölgesinde rastlanırsa da daha çok tropik bölgelerde yetişir. Batı ile doğu arasında önemli ticari maddelerden biridir. Hint ürünlerini önce kendi ülkelerine daha sonra da Avrupa’ ya götüren Araplardır. Bu ticareti daha sonra Venedik, 16. yüzyılda da Portekiz kontrolü altına almıştır. Baharatların tıbbi değeri pek fazla değildir. Ağrı giderici ve antiseptik olarak aynı zamanda diğer drogların hoş olmayan kokularının giderilmesinde, parfümeri, sabun imalinde, histolojide dokuların boyanmasında ve çeşitli sanatlarda kullanılır. Başlıca baharat bitkileri arasında; kök ve rizomlarından baharat elde edilen bitkiler (melek otu, turp, zencefil ve saparna), kabuklarından baharat elde edilen bitkiler (tarçın), çiçeklerinden baharat elde edilen bitkiler (karanfil, kapari ve safran), meyvelerinden baharat elde edilen bitkiler (kırmızı biber, sivri biber, kara biber, vanilya, ardıç, anason, kimyon, kişniş, sap kerevizi, dere otu ve rezene), tohumları baharat olarak kullanılan bitkiler (hamame, çemen otu, hardal ve küçük Hindistan cevizi) ve yaprakları baharat olarak kullanılan bitkiler (oğul otu, fesleğen, güvey otu, nane, adaçayı, kekik, defne, maydanoz ve keklik otu) sayılabilir.
D)Uyarıcı Bitkiler
Besin değeri olmayan, ancak sinir sistemi üzerinde uyarıcı etki eden ürünlerin elde edildiği bitkilere uyarıcı bitkiler denir. Başlıca uyarıcı bitkiler arasında kahve, çay, kakao, kola, koka ve tütün sayılabilir.
E)Tıbbi Bitkiler
F)Süs Bitkileri
Süs bitkisi olarak kullanılan bitkilerin sayısı çok fazladır. Genelde üç grup halinde sınıflandırılan süs bitkileri arasında: Park ve bahçelerde süs ve gölge bitkisi olarak yetiştirilen başlıca ağaç ve ağaççıklar (göknar, akasya, Akçaağaç, gülibrişim, kızılağaç, Amerikan sarmaşığı, kadın tuzluğu, Acem borusu, şimşir, sedir, erguvan, dağ muşmulası, servi, ağaç hatmi, ardıç, çoban püskülü, defne, süs mersini, kurtbağrı, manolya, zakkum, filbahri, ladin, çam, çınar, kavak, taflan, ateş çalısı, beyaz salkım, söğüt, mürver, leylak, porsuk, mazı, ıhlamur ve kartopu), bahçe ve balkon çiçekleri (vapur dumanı, hatmi, dağ lalesi, aslan ağzı, Haseki küpesi, saraypatı, nergis, çan çiçeği, kana, horoz ibiği, adi şebboy, kasımpatı, kolyos, inci çiçeği, yıldız, hazaren, havlu püskülü, karanfil çiçeği, hüsnüyusuf, atlas çiçeği, küpe çiçeği, kılıç otu, duvar sarmaşığı, sümbül, ortanca, süsen, zambak, hanımeli, papatya, gecesefası, unutma beni, zerren, nilüfer, şakayık, çarkıfelek, petonya, sardunya, floks, Atatürk çiçeği, çuha çiçeği, muhabbet çiçeği, orman gülü, gül, ateş çiçeği, lavanta, kadife çiçeği, lale, mor salkım ve avize ağacı), salon ve yer bitkileri ( kuşkonmaz, azayla, begonya, kamelya, siklamen, sikas, zühre çarığı, saksı güzeli, kauçuk ağacı, mum çiçeği, feniks, peygamber çiçeği, salon sarmaşığı ve gelin çiçeği) yer alır.
Subscribe to:
Post Comments (Atom)

Bitkiler hakkında böyle detaylı bir araştırma okuma şansına kavuştuğum için çok müteşekkirim. Çok teşekkürler.
ReplyDeleteÇok güzel bir site, herkese tavsiye edeceğim. Çok teşekkürler.
ReplyDelete